Sep 17, 2015

Kontrola biletów w przewozie osób – warunki i tryb przeprowadzania kontroli


Bezspornym jest, iż przewoźnikowi powinno przysługiwać prawo do sprawdzenia czy podróżni korzystający z jego usług uiszczają należną za przewóz opłatę. Obowiązkiem podróżnego przy przewozie jest uiszczenie należności za przewóz, a zatem w sytuacji nie wywiązania się ze swego zobowiązania przewoźnik winien posiadać stosowne uprawnienia do wyciągnięcia konsekwencji wobec takich działań.

 

 

 

Art. 33 lit. a ustawy prawo przewozowe zawiera szczegółowy opis zasad obowiązujących podczas przeprowadzania kontroli dokumentów związanych z przewozem osób lub bagażu. Artykuł ten wskazuje określony tryb postępowania w sytuacji:

- nieposiadania przez pasażera odpowiedniego dokumentu przewozu;
- braku ważnego dokumentu poświadczającego uprawnienie do bezpłatnego albo ulgowego przejazdu;
- nie okazania stosownego dokumentu poświadczającego uprawnienie do bezpłatnego albo ulgowego przejazdu podczas przewozu;

ponadto przepis ten reguluje również prawo przewoźnika do podjęcia odpowiednich działań w razie:
- odmowy uiszczenia stosownej należności za przejazd;
- niezapłacenia należności i nieokazania dokumentu, czy też
- podejrzenia, że dokument przewozu lub dokument uprawniający do bezpłatnego lub ulgowego przejazdu jest podrobiony lub przerobiony. Stanowi on również podstawę prawną naliczania odpowiednich opłat za stwierdzone wyżej naruszenia.

Zgodnie bowiem z brzmieniem wyżej przytoczonego przepisu przewoźnik legitymując się identyfikatorem umieszczonym w widocznym miejscu, może dokonywać kontroli dokumentów przewozu osób lub bagażu, jednakże obowiązują w tym zakresie określone warunki postępowania.

Zacznijmy od kwestii podstawowej, jaką jest prawidłowy wygląd identyfikatora, który zostaje okazany pasażerowi, a który to powinien spełniać określone w wyżej przytoczonym przepisie wymogi.

Otóż, identyfikator powinien zawiera

w szczególności:
1)
nazwę przewoźnika lub organizatora publicznego transportu zbiorowego;
2) numer identyfikacyjny osoby dokonującej kontroli dokumentów przewozu osób lub bagażu;
3) zdjęcie kontrolującego;
4) zakres upoważnienia;
5) okres ważności;
6) pieczęć i podpis wystawcy (przewoźnika lub organizatora publicznego transportu zbiorowego).

Jest to minimum, jakie winien posiadać prawidłowy identyfikator.

Jak już wyżej wspomniano, w toku kontroli może dojść do różnego rodzaju ustaleń, a przepis wskazuje określone reguły postępowania oraz konsekwencje w przypadku stwierdzenia podczas przeprowadzanej kontroli określonych braków. Sankcje za brak odpowiedniego dokumentu przejazdu, czy też braku ważnego dokumentu poświadczającego uprawnienie do bezpłatnego lub ulgowego przejazdu są jednolite i jest nią konieczność uiszczenia poza należnością za przejazd również tzw. opłaty dodatkowej, której wysokość określa Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie sposobu ustalania wysokości opłat dodatkowych z tytułu przewozu osób, zabranych ze sobą do przewozu rzeczy i zwierząt oraz wysokości opłaty manipulacyjnej z dnia 20 stycznia 2005 r. (Dz.U. Nr 14, poz. 117). Przedmiotowe rozporządzenie określa sposób ustalania wysokości opłat dodatkowych pobieranych w razie:

a) braku odpowiedniego dokumentu przewozu,
b) braku ważnego dokumentu poświadczającego uprawnienie do bezpłatnego albo ulgowego przejazdu,
c) niezapłacenia należności za zabrane ze sobą do środka przewozu rzeczy lub zwierzęta albo naruszenia przepisów o ich przewozie,
d) spowodowania, bez uzasadnionej przyczyny, zatrzymania lub zmiany trasy środka transportu;

a także sposób ustalania wysokości opłaty manipulacyjnej.

Zgodnie z brzmieniem paragrafu drugiego wyżej przytoczonego rozporządzenia wysokość opłaty dodatkowej ustala się, biorąc za podstawę cenę najtańszego biletu jednorazowego normalnego stosowaną przez danego przewoźnika, w następujący sposób:

1) jako 50-krotność tej ceny - za przejazd bez odpowiedniego dokumentu przewozu;
2) jako 40-krotność tej ceny - za przejazd bez ważnego dokumentu poświadczającego uprawnienie do bezpłatnego albo ulgowego przejazdu;
3) jako 20-krotność tej ceny - za naruszenie przepisów o przewozie rzeczy i zwierząt, a w szczególności za zabrane ze sobą do środka transportu:
a) rzeczy lub zwierzęta, za których przewóz taryfa przewiduje opłaty - bez odpowiedniego dokumentu przewozu,
b) rzeczy wyłączone z przewozu albo rzeczy dopuszczone do przewozu na warunkach szczególnych - bez zachowania tych warunków;
4) jako 150-krotność tej ceny - za spowodowanie przez podróżnego zatrzymania lub zmiany trasy środka transportu bez uzasadnionej przyczyny.

Należy raz jeszcze podkreślić, że opłata dodatkowa nie stanowi należności przewozowej, którą jest cena biletu i tylko ona stanowi należność przewoźnika za wykonaną umowę przewozu (T. Szanciło, Prawo przewozowe. Komentarz. Warszawa 2008). Opłata dodatkowa jest sankcją za niewywiązanie się ze zobowiązania w postaci zakupu biletu uprawniającego pasażera do określonego przejazdu.

Pasażerowi będzie jednak przysługiwał zwrot pobranej należności za przewóz (w zakresie w jakim przewyższa ona należność wynikającą z uprawnienia) oraz zwrot opłaty dodatkowej (po uiszczeniu opłaty manipulacyjnej) w przypadku wykazania (udokumentowania), że posiada uprawnienia do bezpłatnego lub ulgowego przejazdu. Należy jednak zaznaczyć, że termin na udokumentowanie uprawnienia wynosi 7 dni licząc od dnia przewozu. Jak wynika z powyższego, ze względu na fakt, że dokument jedynie poświadcza uprawnienie do przejazdu bezpłatnego lub ulgowego, albowiem prawo to wynika wprost z ustawy z 12.6.1992 r. o uprawnieniach do ulgowych przejazdów środkami publicznego transportu zbiorowego (t.j. Dz.U. z 2002 r. Nr 175, poz. 1440 ze zm.), i brak dokumentu nie wpływa na jego istnienie, to podróżny może w stosownym terminie wykazać swoje uprawnienie do przejazdu bezpłatnego lub ulgowego, a tym samym uzyskać zwrot pobranej opłaty dodatkowej. Koniecznym jest jednak uiszczenie na rzecz przewoźnika tzw. opłaty manipulacyjnej ustalanej stosownie do treści § 3 powyższego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 20.1.2005 r., a więc przy uwzględnieniu ponoszonych przez przewoźnika kosztów czynności związanych ze zwrotem albo umorzeniem opłaty dodatkowej, w wysokości nie wyższej niż 10% tej opłaty, ustalonej w sposób określony w § 2 tegoż rozporządzenia. Tożsame zasady obowiązują w odniesieniu do sytuacji gdy podróżny posiada ważny dokument przewozu, ale nie miał go podczas przejazdu (T. Szanciło, Prawo przewozowe. Komentarz. Warszawa 2008).

Celem wyjaśnienia, w zdaniu poprzedzającym wskazano, że opłata manipulacyjna to ponoszony przez przewoźnika koszt związany ze zwrotem lub umorzeniem opłaty dodatkowej i należy w tym miejscy wyjaśnić, że umorzenie następuje w sytuacji wykazania przez pasażera istnienia danego uprawnienia (do bezpłatnego lub ulgowego przejazdu) w czasie przewozu, przy czym pasażer nie uiścił na miejscu nałożonej opłaty dodatkowej, a doszło do wystawienia w stosunku do niego wezwania do zapłaty.

Przewoźnik poza sankcjami finansowymi dysponuje również innymi uprawnieniami w przypadku braku zapłaty za przejazd oraz nieokazania dokumentu tożsamości, czy też podejrzenia jego podrobienia. Przewoźnik ma prawo:
1) w razie odmowy zapłacenia należności - żądać okazania dokumentu umożliwiającego stwierdzenie tożsamości podróżnego;
2) w razie niezapłacenia należności i nieokazania dokumentu - ująć podróżnego i niezwłocznie oddać go w ręce Policji lub innych organów porządkowych, które mają zgodnie z przepisami prawo zatrzymania podróżnego i podjęcia czynności zmierzających do ustalenia jego tożsamości;
3) w razie uzasadnionego podejrzenia, że dokument przewozu albo dokument uprawniający do przejazdu bezpłatnego lub ulgowego jest podrobiony lub przerobiony - zatrzymać dokument za pokwitowaniem oraz przesłać go prokuratorowi lub Policji, z powiadomieniem wystawcy dokumentu.

W przypadku ujęcia podróżnego w związku z nieuiszczeniem opłaty oraz nieokazaniem dokumentu tożsamości, do czasu przybycia funkcjonariusza Policji lub innych organów porządkowych, podróżny obowiązany jest pozostać w miejscu przeprowadzania kontroli albo w innym miejscu wskazanym przez przewoźnika.

Reasumując, przewoźnik posiada uprawnienia do przeprowadzenia kontroli czy pasażerowie korzystający z jego usług wywiązują się ze swojego zobowiązania w postaci uiszczenia należnej opłaty za przejazd i w przypadku jej nie uiszczenia do wyciągnięcia wobec pasażera określonych w ustawie konsekwencji w postaci naliczenia tzw. opłat dodatkowych, których wysokość uzależniona jest od rodzaju stwierdzonej nieprawidłowości.

Opracowanie: Aneta Kałuża-Plaskota, prawnik, transtica.pl

 

  1. Prawo przewozowe z dnia 15 listopada 1984 r. (Dz.U. Nr 53, poz. 272 ; tj. z dnia 10 czerwca 2015 r. (Dz.U. z 2015 r. poz. 915)

  2. Rozporządzenie ministra infrastruktury w sprawie sposobu ustalania wysokości opłat dodatkowych z tytułu przewozu osób, zabranych ze sobą do przewozu rzeczy i zwierząt oraz wysokości opłaty manipulacyjnej z dnia 20 stycznia 2005 r. (Dz.U. Nr 14, poz. 117)

  3. T. Szanciło Prawo przewozowe - Komentarz. Warszawa 2008

 

Keep in touch with us

Nie wiesz? Zadzwoń 500 561 861

Udzielimy Ci odpowiedzi na nurtujące Cię pytania.