Apr 12, 2012

Poświadczenie zdolności finansowej w firmach transportowych po 4 grudnia 2011 r., czyli rzecz o sprawozdaniach finansowych


Obowiązujące w Polsce od 4 grudnia Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylające dyrektywę Rady 96/26/WE, reguluje nowe zasady wykonywania przewozów drogowych osób i rzeczy. Przywołany akt prawny wprowadził m.in. zmiany w warunkach związanych z wymogiem potwierdzenia zdolności finansowej przez przedsiębiorców transportowych.


W myśl ww. regulacji zgodnie z art. 7 ustęp 1 akapit 1 w celu spełnienia wymogu poświadczenia zdolności finansowej przedsiębiorca musi być w stanie w każdym momencie roku finansowego spełnić swoje zobowiązania finansowe m.in. wobec kontrahentów. W tym celu przedsiębiorcy wykazują na podstawie poświadczonych przez audytora lub odpowiednio upoważnioną osobę roczne sprawozdania finansowe, że jako przewoźnik co roku dysponuje kapitałem i rezerwami o wartości co najmniej:

• równej 9 000 EUR w przypadku wykorzystywania tylko jednego pojazdu i
• 5 000 EUR na każdy dodatkowy wykorzystywany pojazd.

Natomiast akapit 2 określa szczególne warunki jakie muszą spełniać sprawozdania roczne finansowe sporządzone dla określonej grupy spółek, o których mowa w czwartej dyrektywie Rady 78/660/EWG z dnia 25 lipca 1978 r. wydanej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu, w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek.

Jeśli przewoźnik nie chce albo nie może przedstawić sprawozdania finansowego ustęp 2 art. 7 ww. rozporządzenia określa, inne dopuszczalne formy, na które organ właściwy, ale tylko w drodze odstępstwa (w wyjątkowych sytuacjach np. kiedy przedsiębiorstwo funkcjonuje na rynku pierwszy rok) może zgodzić się lub wymagać, aby przedsiębiorca wykazał swoją zdolność finansową za pomocą zabezpieczenia, takiego jak gwarancja bankowa lub ubezpieczenie.

Co do zasady podstawową formą poświadczenia zdolności finansowej przez firmy transportowe jest sprawozdanie roczne, natomiast gwarancja bankowa lub ubezpieczenie, są dopuszczalne tylko w wyjątkowych okolicznościach.

Omawiane rozporządzenie unijne poza wymogami, jakie muszą spełniać sprawozdania sporządzane przez podmioty, o których mowa w czwartej dyrektywie Rady 78/660/EWG z dnia 25 lipca 1978 r. wydanej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu, w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek, nie reguluje kwestii dotyczących wymagań jakie powinny takie sprawozdania spełniać. W związku z powyższym zasadnym jest odniesienie się na tej płaszczyźnie do prawa krajowego, a dokładnie do ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. 1994 Nr 121 poz. 591), które reguluje zagadnienia sporządzania sprawozdań finansowych.

W polskiej ustawie w art. 2 ustawodawca umieścił katalog podmiotów, zobowiązanych do sporządzania sprawozdań finansowych zgodnie z ściśle określonymi w ustawie wymogami, jak i podmioty, na których taki obowiązek nie ciąży, ale które są uprawnione (mogą) przedstawić odpowiednim organom sprawozdanie finansowe.

Obowiązek prowadzenia pełnej księgowości, na podstawie której sporządza się sprawozdanie finansowe zgodnie ze wszystkimi wymogami ustawy, dotyczy m.in:
1) spółek handlowych (osobowych i kapitałowych, w tym również w organizacji) oraz spółek cywilnych, z zastrzeżeniem pkt. 2 (następny), a także innych osób prawnych, z wyjątkiem Skarbu Państwa i Narodowego Banku Polskiego;
2) osób fizycznych, spółek cywilnych osób fizycznych, spółek jawnych osób fizycznych, spółek partnerskich oraz spółdzielni socjalnych, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro;

Ponadto art. 2 ustęp 2 ustawy o rachunkowości wymienia grupę podmiotów, na których taki obowiązek nie ciąży, niniejszym są one uprawnione do sporządzenia sprawozdania jeśli chcą, a organy są zobligowane uznać taki dokument jeśli spełnia wszystkie określone w ustawie wymagania.
Zgodnie z tą regulacją:
• „Osoby fizyczne, spółki cywilne osób fizycznych, spółki jawne osób fizycznych oraz spółki partnerskie mogą stosować zasady rachunkowości określone ustawą również od początku następnego roku obrotowego, jeżeli ich przychody netto ze sprzedaży towarów, produktów i operacji finansowych za poprzedni rok obrotowy są niższe niż równowartość w walucie polskiej 1 200 000 euro. W tym przypadku osoby te lub wspólnicy przed rozpoczęciem roku obrotowego są obowiązani do zawiadomienia o tym urzędu skarbowego, właściwego w sprawach opodatkowania podatkiem dochodowym”.

W myśl przywołanego przepisu przewoźnicy, którzy za ubiegły rok mieli takie przychody, mogą przejść na pełną księgowość, aby mieć możliwość sporządzenia sprawozdanie finansowe potrzebne dla poświadczenia zdolności finansowej przed organami licencyjnymi zgodnie z nowymi wymogami.

Jednakże, należy zwrócić uwagę na fakt, iż ww. podmioty, które nie zgłosiły przed rozpoczęciem poprzedniego roku obrotowego (kalendarzowego, w przypadku osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą i prowadzących księgi rachunkowe) odpowiedniego zawiadomienia do urzędu skarbowego, będą uprawnione do sporządzenia takiego sprawozdania dopiero po dokonaniu zgłoszenia (w takiej sytuacji do końca bieżącego roku nie mogą dysponować takim dokumentem w świetle ustawy o rachunkowości).

Podmioty, o których mowa w art. 2 ustęp 2 uprawnione są do sporządzenia sprawozdania finansowego bez poddania sprawozdania badaniu przez biegłego rewidenta. W zakresie wykonania obowiązków dotyczących rachunkowości ponosi odpowiedzialność kierownik jednostki (funkcja kierownika w tym przypadku uzależniona jest od formy organizacyjnej jednostki – art. 3 pkt. 6 np. w przypadku osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą za kierownika jednostki uważa się tę osobę).

Takie sprawozdanie zgodnie z art. 45 ustęp 2 ustawy składa się z:
1) bilansu;
2) rachunku zysków i strat;
3) informacji dodatkowej, obejmującej wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz dodatkowe informacje i objaśnienia.

Zatem przedsiębiorcy, którzy nie prowadzą pełnej księgowości będą zobligowani sporządzać uproszczony bilans i rachunek zysków i start na potrzeby odnowienia licencji, zezwolenia lub zgłoszenia nowego pojazdu do licencji, zezwolenia lub zgłoszenia nowego pojazdu do licencji.

Ponadto ustawa wprowadza trzecią grupę podmiotów, które będąc na pełnej księgowości mogą sporządzić sprawozdanie finansowe z tym, że w postaci uproszczonej.

Sytuację, takich podmiotów reguluje art. 50 ustęp 2 ustawy:
• „ Jednostka, która w roku obrotowym, za który sporządza sprawozdanie finansowe oraz w roku poprzedzającym ten rok obrotowy nie osiągnęła dwóch z następujących trzech wielkości:
1) średnioroczne zatrudnienie w przeliczeniu na pełne etaty wyniosło nie więcej niż 50 osób,
2) suma aktywów bilansu na koniec roku obrotowego w walucie polskiej nie przekroczyła równowartości
2 000 000 euro,
3) przychody netto ze sprzedaży produktów i towarów oraz operacji finansowych w walucie polskiej nie przekroczyły równowartości 4 000 000 euro
– może sporządzić sprawozdanie finansowe w formie uproszczonej, wykazując informacje w zakresie ustalonym w załączniku nr 1 literami i cyframi rzymskimi. Informację dodatkową sporządza się w odpowiednio uproszczonej formie”.

W tym przypadku ustawodawca daje sporą swobodę, albowiem „w przypadku gdy informacje dotyczące poszczególnych pozycji sprawozdania finansowego nie wystąpiły w jednostce zarówno w roku obrotowym, jak i za rok poprzedzający rok obrotowy, to przy sporządzaniu sprawozdania finansowego pozycje te pomija się” (art. 50 ustęp 3 ustawy).

W przypadku podmiotów sporządzających sprawozdanie uproszczone kierownik takiej jednostki, w miejsce opinii biegłego rewidenta, składa do rejestru sądowego informację o rodzaju tej opinii wraz ze wskazaniem czy zawiera ona dodatkowe objaśnienia (art. 69. 1a).

Zupełnie inaczej ma się sytuacja w przypadku podmiotów, które nie zgłosiły przed rozpoczęciem roku obrotowego do urzędu skarbowego odpowiedniego zawiadomienia, o sporządzeniu sprawozdania w związku z czym z mocy ustawy są pozbawione możliwości sporządzenia sprawozdania na zasadach ww. wymienionych, za które to odpowiedzialność ponosi kierownik jednostki.

Nie oznacza to jednak, iż takie podmioty, które nie są wymienione w art. 2 pozbawione są możliwości sporządzenia sprawozdania rocznego finansowego, celem wykazania swojej zdolności finansowej.

Otóż, podmioty które nie zgłosiły przed rokiem obrotowym odpowiedniego zawiadomienia mogą posiadać sprawozdanie roczne finansowe pod warunkiem, iż zostanie ono poddane badaniu (podbite) przez biegłego rewidenta. Warto zwrócić uwagę, iż tego typu formę sprawozdania wprost zezwala art. 7 rozporządzenia WE nr 1071 („W tym celu przedsiębiorcy wykazują na podstawie poświadczonych przez audytora lub odpowiednio upoważnioną osobę roczne sprawozdania finansowe”). Do osób upoważnionych do poświadczenia ww. sprawozdania są zatem kierownicy jednostek (jeśli spełniają wszystkie powyżej opisane wymogi) oraz biegli rewidenci, którzy korzystają z takich uprawnień na podstawie ustawy o rachunkowości oraz ustawy z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym.

W takim sprawozdaniu biegły rewident bada takie elementy jak:
1) bilans,
2) rachunek zysków i strat,
3) informacja dodatkowa, obejmująca:
a) wprowadzenie do sprawozdania finansowego oraz
b) dodatkowe informacje i objaśnienia

Sprawozdanie finansowe sporządzone przez ww. podmioty do tego uprawnione, uwierzytelnia faktyczną sytuacje finansową przedsiębiorstwa. A jak wyraził sam ustawodawca unijny celem wprowadzenia wymogu zdolności finansowej jest wyeliminowanie z branży transportowej podmiotów, które nie są w stanie regulować własnych zobowiązań. Zatem skoro przedsiębiorca wykaże w formie sprawozdania na warunkach powyżej opisanych, iż w każdym momencie roku jest w stanie spełniać swoje zobowiązania finansowe nie ma przeciwwskazań nieuznania przez organ licencyjny takiego zabezpieczenia za wystarczające.

Sam ustawodawca w omawianej ustawie, wyjaśnia w art. 65 ustęp 1, iż; „Celem badania sprawozdania finansowego jest wyrażenie przez biegłego rewidenta pisemnej opinii wraz z raportem o tym, czy sprawozdanie finansowe jest zgodne z zastosowanymi zasadami (polityką) rachunkowości oraz czy rzetelnie i jasno przedstawia sytuację majątkową i finansową, jak też wynik finansowy badanej jednostki”

I to sam rewident biegły w takiej sytuacji jako podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych ponosi odpowiedzialność za szkodę spowodowaną swoim działaniem lub zaniechaniem, które mogło wyniknąć z nierzetelności sprawozdania (art. 51 ustawy z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym). Co stanowi dodatkowe zabezpieczenia dla organów licencyjnych przyjmujących od przewoźników poświadczenie zdolności finansowej w postaci sprawozdani finansowego opatrzonego pieczątką biegłego rewidenta.

Zatem przedsiębiorcy transportowi, którzy dotychczas nie będąc do tego zobligowanym nie sporządzali sprawozdań finansowych, jeśli prowadzą księgi rachunkowe bądź inne dowody księgowe i dokumenty, które umożliwiają sporządzenie chociażby uproszczonego sprawozdania finansowego po zatwierdzeniu go przez biegłego rewidenta, mogą je przedstawić odpowiednim organom wydającym licencje/wypisy jako zgodne z aktualnym stanem prawnym poświadczenie swojej sytuacji finansowej.

Powyższe podmioty, które spełniają wszystkie powyższe warunku od 4 grudnia nie mają problemu z wykazaniem poświadczenia finansowego prowadzonej przez siebie działalności transportowej. Niestety tak powinno być, a w praktyce trudności urzędnikom zrodziły nawet kwestie oczywiste, które w wyniku nowych zmian – postanowiły nie przyjmować nowych form poświadczeń finansowych. O ile nie uznawanie przez organy licencyjne sprawozdań ww. pomiotów zasługuje na krytykę, o tyle zasadne są wątpliwości organów, co do uwzględniania sprawozdań nie zawierających wszystkich elementów omówionych w ustawie o rachunkowości.

Wątpliwości jakie zrodziły się po stronie organów licencyjnych – starostw i BTM spowodowane są kilkoma względami. Po pierwsze, ustawodawca polski pomimo, wejścia od 4 grudnia 2011 r. w życie nowych wymagań dotyczących poświadczenia zdolności finansowych przez przedsiębiorstwa transportowe – nie uczynił, żadnych zmian na poziomie przepisów krajowych, chociażby w postaci odesłań do konkretnych aktów prawnych czy przepisów. Pominąwszy fakt, iż w ustawie o transporcie drogowym nadal jako formy poświadczające sytuację finansową zapewniającej podjęcie i prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego widnieją m.in. takie formy jak dokumenty potwierdzające dysponowanie środkami pieniężnymi w gotówce lub na rachunkach bankowych lub dostępnymi aktywami, posiadanie akcji lub udziałów lub innych zbywalnych papierów wartościowych czy własność nieruchomości, które są niezgodne z przepisami unijnymi mającymi pierwszeństwo w stosunku do ww. regulacji ustawy o transporcie. Wymienione w ustawie o transporcie drogowym zabezpieczenia finansowe są natomiast dopuszczalne do podmiotów wykonujących pośrednictwo w transporcie.

Ponadto, ustawodawca unijny regulując kwestię zdolności finansowej nie dokonuje odesłania do przepisów krajowych. Jedyne odesłanie jakie czyni jest odesłanie do czwartej dyrektywy Rady 78/660/EWG z dnia 25 lipca 1978 r. wydanej na podstawie art. 54 ust. 3 lit. g) Traktatu, w sprawie rocznych sprawozdań finansowych niektórych rodzajów spółek, ale ono dotyczy wyłącznie ściśle wymienionych tam rodzajów spółek. W sytuacji, kiedy ustawodawca unijny nie odsyła do przepisów krajowych bądź takich przepisów brak bądź są sprzeczne z przepisami unijnymi, stosuje się wprost w krajach członkowskich akty prawne WE w tym przypadku Rozporządzenie (WE) nr 1071/2009.

Takie stanowisko potwierdza fakt, iż ustawodawca unijny w kwestiach, w których pewne zagadnienia mają być uregulowane na poziomie konkretnych przepisów krajowych czyni odesłanie bezpośrednio. Jak ma to miejsce w przypadku zagadnień w których Rozporządzenie (WE) nr 1071/2009 wprost odsyła do przepisów krajowych regulujących kwestie m.in. bazy eksploatacyjnej, dobrej reputacji, czy środków rehabilitujących. W przypadku formy poświadczenia finansowego w postaci sprawozdania takiego odesłania nie czyni.

W związku z powyższym zasadnym jest pytanie czy organy licencyjne mogą uwzględniać sprawozdania finansowe, które nie spełniają w pełni wymagań określonych w ustawie o rachunkowości tj. nie zgłoszenie przed rozpoczęciem roku rozliczeniowego tego faktu do urzędu skarbowego bądź nie zawierają wszystkich pozycji określonych w tej ustawie?

Po pierwsze:
Przepisy unijnie nie określają:
a) jakie wymagania powinno spełniać sprawozdanie finansowe i jakie elementy powinno minimalnie zawierać
b) przeciwwskazań jakie nie mogą poświadczyć swojej sytuacji finansowej w postaci sprawozdania, a wręcz przeciwnie co do zasady jest to podstawowa forma poświadczenia finansowego, którą powinni posiadać przewoźnicy i tylko wyjątkowo można od niej odstąpić!!

Uznając za prawidłowe tylko sprawozdania finansowe sporządzona na podstawie ustawy o rachunkowości, dojdzie do sytuacji wręcz przeciwnej, co do zasady sprawozdanie będzie formą niedopuszczalną, ponieważ w chwili obecnej znaczna część przedsiębiorców transportowych na rynku polskim nie może przedstawić takiego sprawozdani na zasadach określonych w ustawie (bo np. nie zgłosili tego faktu przed rozpoczęciem roku rozliczeniowego do urzędu skarbowego)

Po drugie:
Przepisy krajowe nie odsyłają do konkretnych ustaw, przepisów określających jakie wymagania powinny spełniać sprawozdania finansowe, aby mogły być uznane przez organ licencyjne jako prawidłowa forma poświadczenia finansowego.

Po trzecie:
Cel sprawozdania finansowego. Celem ustawodawcy unijnego powołującego w życie omawiane rozporządzenie i regulacje dotyczące wymogu zdolności finansowej w postaci sprawozdań finansowych, było wyeliminowanie z branży transportowej podmiotów, które nie są w stanie regulować własnych zobowiązań. Z kolei sprawozdanie finansowe zgodnie z rozporządzeniem sporządzone przez osobę do tego uprawnioną – biegłego rewidenta - rzetelnie i jasno przedstawia sytuację majątkową i finansową, jak też wynik finansowy badanej jednostki.

Zatem sprawozdanie finansowe sprawdzone przez rewidenta biegłego jest wiarygodnym dokumentem potwierdzającym zdolność finansową przedsiębiorcy, z której wynika wprost możność regulowania własnych zobowiązań. Taki dokument spełnia cel rozporządzenia, a sam fakt chociażby nie zgłoszenia tego do urzędu skarbowego bądź nie możności wykazania jakiegoś elementu określonego w ustawie o rachunkowości nie pozbawia wiarygodności tego dokumentu. Organ licencyjny w chwili wydawania licencji bądź wypisu zobligowany jest do przyjęcia poświadczenia finansowego, które po pierwsze ma formę dopuszczalną na mocy rozporządzenia po drugie jest wykazane zabezpieczenia na odpowiednią kwotę.

PODSUMOWUJĄC

Po dokładnej analizie przepisów unijnych należy zwrócić uwagę, iż sprawozdania składane w chwili obecnej przez podmioty, które tego faktu nie zgłosiły przed rozpoczęciem roku rozliczeniowego do urzędu skarbowego, albo nie mogą wykazać w sprawozdaniu finansowym wszystkich wymaganych elementów określonych w ustawie o rachunkowości, ale jest wiarygodne i sprawdzone /sporządzone przez osobę do tego uprawnioną spełnia wymagania określone w rozporządzeniu nr 1071/2009/WE, jako dopuszczalna forma poświadczenia finansowego.

Ponadto samo ministerstwo odpowiedzialne za transport odsyła tylko i wyłącznie to regulacji rozporządzenia, nie czyni odesłania do żadnych przepisów krajowych. Komunikat w sprawie - dokumentowania wymogu zdolności finansowej zgodnie z rozporządzeniem WE 1071/2009 z dnia 01.02.2012 (www.transport.gov.pl): „MTBiGM informuje, że w zakresie warunków dotyczących zdolności finansowej przedsiębiorcy, organ wydający uprawnienia do wykonywanie transportu drogowego stosuje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1071/2009 z dnia 21 października 2009 r., ustanawiające wspólne zasady dotyczące warunków wykonywania zawodu przewoźnika drogowego i uchylające dyrektywę Rady 96/26/WE (Dz. Urz. UE L 300 z 14.11.2009, str. 51)”

Monika Skowyra - zespół Transtica
Keep in touch with us

Nie wiesz? Zadzwoń 500 561 861

Udzielimy Ci odpowiedzi na nurtujące Cię pytania.